Een dust devil of stofhoos is misschien wel één van de meest merkwaardige weerfenomenen: er lijkt precies tovenarij mee gemoeid. Het is meestal een kleine, draaiende wervelwind die in het voorjaar of de zomer soms opduikt boven droge akkers of droge zandleem- of zandbodems.
In tegenstelling tot andere wervelwinden, duurt ze vaak maar 2 à 20 seconden en is ze meestal ongevaarlijk. De rotationele windsnelheden zijn vaak minder dan 100km/u - gemiddeld 50 à 75km/u - en zorgen dus voor geen schade of een minimum aan schade.
In uitzonderlijke gevallen, kan een stofhoos echter meerdere minuten duren en tientallen meters hoog worden in België. Zoals deze in Nederlands Limburg: https://x.com/StormchaserNL/status/1520681932413018112
Een dust devil met zulke afmetingen komt wel jaarlijks voor in dorre vlaktes van Spanje, Griekenland of de Verenigde Staten. Daar kunnen zelfs stofhozen voorkomen van 50 meter breed en honderden meters hoog, met windsnelheden van ruim 100km/u. Arizona staat daar onder andere om bekend. Nederlandse meteoroloog en fotograaf Wouter Van Bernebeek kon deze indrukwekkende beelden nemen van een tweeling stofhoos in die Amerikaanse Staat: https://www.youtube.com/watch?v=ebUO2J5B1bo&t
Hoe ontstaat het?
Een dust devil ontstaat steeds op warme, droge dagen met nauwelijks wind en een heldere hemel of een hemel met stapelwolken, in geval van een erg droge bodem. Het proces gaat als volgt:
- De zon verwarmt een deel van de grond sterker dan omliggende (aan de schaduwrand van trage stapelwolk bvb).
- De lucht vlak boven de grond warmt snel op en stijgt bijgevolg snel op.
- Die lucht moet aangevuld worden door andere lucht om terug voor een evenwicht te zorgen. Rondom die plek stroomt frisssere lucht naar binnen om het “gat” op te vullen.
- Die instromende lucht heeft meestal al een klein horizontaal draaieffect (vorticiteit genoemd):
- door lokale windverschillen
- obstakels
- ongelijke opwarming van de bodem
- turbulentie
Die draaiende luchtkolom tilt stof en lichte voorwerpen de lucht in, waardoor de wervel zichtbaarder wordt.
Zie deze video van op het festival Coachella in april 2026: https://www.facebook.com/reel/949376221031103
Hoe gevaarlijk is het?
In de meeste gevallen is dat weerfenomeen ongevaarlijk, maar voor skydivers, luchtballonvaarders en paragliders kan dit wel een belangrijk risico vormen. Ook partytenten of niet verankerde springkastelen kunnen dan in een gevaarlijk projectiel veranderen. Omstaanders en kinderen kunnen dus aanzienlijke tot ernstige blessures oplopen en in zeldzame gevallen kan het een fatale afloop betekenen... dat gebeurde op 9 mei 2026 in Hamme met de 7 jarige jongen Jean. Hij viel met zijn hoofd op een ijzeren constructie. Zie artikel: https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/05/10/jongen-7-overleden-na-val-uit-springkasteel/
Videobeelden van dit tragische incident zijn er niet. 11 maanden eerder gebeurde er wel iets gelijkaardig in het Zuid-Afrikaanse Kaapstad, waar wel shockerende videobeelden van zijn: https://www.facebook.com/watch/?v=689266510536136
Wist je dat... ?
*er ook op de planeet Mars 'stofduivels' voorkomen?! Ze zijn echter groter en krachtiger dan deze op aarde. Martiaanse dust devils hebben een diameter van 100 tot 1000 m en bereiken een hoogte tot 10 km. Het Pathfinder ruimtevaartuig kon er een 700-tal waarnemen.
*In Australië wordt een stofhoos een "Willy-willy" genoemd, naar de traditionele Aboriginal-naam van zo'n zandhoos
