Een stingjet is een bijzonder krachtige wind, die zich af en toe voordoet aan de zuidflank van een kleine maar snel uitdiepende stormdepressie. Met een brutale kracht wordt droge lucht neerwaarts gestuurd van 3 à 5km hoogte richting het aardoppervlak, met verwoestende windsnelheden tot gevolg, zelfs even krachtig als in een orkaan! De gemiddelde windsnelheid bedraagt soms windkracht 12. Rukwinden van meer dan 150km/u zijn vaak gelinkt aan een stingjet.
Het fenomeen komt meestal voor in geval van (very) rapid cyclogenesis of een (zeer) snelle cyclogenese - sinds enkele jaren in Nederlandse media ook bekend onder de naam 'bomcycloon'. Deze term wordt gebruikt om aan te geven dat de luchtdruk peilsnel daalt in het centrum van de storm: minstens 24 hectoPascal in 24u tijd. Het gaat dus meestal om een heel zware storm.
Zo’n stingjet bevindt zich vaak aan de zuidflank van de depressiekern. Op satellietbeelden zie je vaak een wolkenspiraal, die de vorm heeft van een schorpioenenstaart. Net aan de tip van deze staart, bevindt zich de levensgevaarlijke 'steek' of sting, verwijzend naar de naam. Het feit dat de stingjet (voorlopig klimatologisch gezien) een niet-jaarlijks fenomeen in Europa is en niet altijd duidelijk te zien is op modeldata, maakt het ook natuurverschijnsel ook redelijk onvoorspelbaar - wat ook herkenbaar is met een schorpioenensteek.
Satellietfoto van 8 januari 2026 om 20UTC / 21u lokale tijd, wanneer de stingjet zich ontwikkelde.
Hoe vaak komt een stingjet voor?
We zien een duidelijke toename van het aantal stingjet-voorvallen. Niet alleen begrijpen we het natuurfenomeen nu beter dan in de jaren '90 maar we kunnen ze ook beter waarnemen door geavanceerde satellietbeelden. Desalniettemin, wordt er een toename vastgesteld van zowel rapid cyclogenesis als van stingjets en dat heeft wel degelijk een link met de klimaatverstoring. Analoog met toenemende temperatuur, neemt ook de gemiddelde onstabiliteit stelselmatig toe door de warmere oceanen die relatief traag afkoelen tijdens het winterseizoen. In combinatie met koude luchtaanvoer in de hoge luchtlagen vanuit het arctisch gebied, zorgt dat voor explosieve situaties omwille van een aansterkende straalstroom. De bijzondere windsnelheden die gecorreleerd kunnen worden aan dit fenomeen, komen trouwens frequenter voor. Januari 2026 was daarbij opmerkelijk: twee hevige stingjets vonden plaats op 3 weken tijd. In de nacht van 8 op 9 januari werd Normandië opgeschrikt door bijna record windsnelheden van maar liefst 213 à 216km/u door storm Goretti! Enkel de nachtelijke herfststorm van 15-16 oktober 1987 vertoonde een iets hogere windvlaag, van 217km/u. Dit was dus ook te wijten aan een stingjet. De Franse weerdienst heeft de situatie wel goed ingeschat en gaf daarom code rood voor het departement Manche...
Eind januari was er dan opnieuw een stingjet die zich voordeed in Portugal, in het gebied ten noorden van de hoofdstad Lissabon. Vooral de kust werd zwaar getroffen door windsnelheden tot 180 à 210 km/u... 6 mensen lieten daarbij het leven. Dit was de hoogste windsnelheid die werd gemeten in Portugal. Het vorige record was 176 km/u op 13 oktober 2018 en dat was rarara... ook door een stingjet en niet door een valwind.
Bekende stormen met een stingjet in regio Benelux waren Kyrill in januari 2007 en Eunice in februari 2022. Ook storm Daria, die Nederland trof op 25 januari 1990, had mogelijk een stingjet.
Voor de meteorologen onder ons: Hoe kan je een stingjet voorspellen?
Om een stingjet te kunnen krijgen, heb je een vrij klein, doch zeer snel ontwikkelend lagedrukgebied nodig, van een specifiek type de zogenaamde Shapiro-Keyser. Dat is een lagedrukgebied met een warme kern en een bijzondere frontenstructuur, waarbij er in de ontwikkelingsfase en volgroeide fase officieel geen sprake is van een occlusie.
Voor de vorming van dit soort lagedrukgebied heb je twee convergentiezones nodig in de hogere luchtlagen: de stormdepressie vormt zich aan de linkeruitgang van een krachtige straalstroom (+200km/u) en bovendien wordt die versterkt door een vertakte straalstroom ten noord(oosten) ervan, waarbij de rechteruitgang ook redelijk dichtbij de ontwikkeling van de storm plaatsgrijpt. Deze twee zones versterken dus elkaar.
Verder is op middelbare hoogte een tong met droge lucht nodig. Op de gesimuleerde satellietfoto’s vind je zo’n ‘droge tong’ duidelijk terug.
Bronnen:
https://resources.eumetrain.org/satmanu/CMs/SKCycl/navmenu.php?page=2.0.0
https://www.weerverteller.nl/verhalen/enorme-schade-in-portugal-door-stingjet-van-storm-kristin
Cursus 'conceptual models' van Meteo Wing
